Profilaktyka raka szyjki macicy

Dzięki regularnym badaniom profilaktycznym w ramach Profilaktyki Raka Szyjki Macicy, możliwe jest wykrycie zmian przedrakowych oraz wczesnych stadiów raka szyjki macicy – zanim pojawią się objawy. Już teraz możesz zapisać się na bezpłatne badanie przesiewowe, bez potrzeby posiadania skierowania. W ramach Profilaktyki Raka Szyjki Macicy można wykonać:

• Test HPV HR (Human Papillomavirus High Risk) z genotypowaniem – wykonywany co 5 lat, a w przypadku wyniku dodatniego oceniana jest cytologia z podłoża płynnym (LBC-Liquid Based Cytology). Wykrywane są genotypy 16 i 18 wirusa HPV, lub wskazywana obecność innych podtypów.

Czym jest wirus HPV- wirus HPV (Human Papillomavirus) to powszechny wirus brodawczaka ludzkiego, który przenosi się przez kontakt skórny, najczęściej drogą płciową, i atakuje skórę i błony śluzowe, powodując różne zmiany, od łagodnych brodawek (kurzajek, kłykcin) po nowotwory złośliwe (np. rak szyjki macicy,), w zależności od typu wirusa, którego jest ponad 200. Większość zakażeń ustępuje samoistnie, ale niektóre typy (np. 16, 18) są onkogenne i mogą prowadzić do raka, dlatego ważne są regularne badania i profilaktyka, w tym szczepienia.  

Co to jest HPV?

• Nazwa: Human Papillomavirus (Wirus brodawczaka ludzkiego).
• Rodzina: Należy do rodziny papillomawirusów, mających ponad 200 odmian (typów).
• Siedlisko: Infekuje komórki skóry i błon śluzowych (np. narządów płciowych, jamy ustnej, gardła). 

Jakie choroby wywołuje?

• Zmiany łagodne (niskoonkogenne typy, np. 6, 11):
  • Brodawki skórne (kurzajki) na dłoniach, stopach. 
  • Kłykciny kończyste w okolicach narządów płciowych, odbytu. 
  • Płaskie zmiany w jamie ustnej. 
• Zmiany złośliwe (wysokoonkogenne typy, np. 16, 18, 31, 45):
  • Rak szyjki macicy, pochwy, sromu, prącia, odbytu, nowotwory głowy i szyi. 

Badania realizowane są w placówkach medycznych.

Dlaczego tak ważna jest profilaktyka?

Rak szyjki macicy to jeden z najczęstszych nowotworów złośliwych u kobiet. W Polsce każdego roku diagnozuje się go u ponad 2360 kobiet, a około 1400 z nich umiera. Wczesne wykrycie zmian nowotworowych daje niemal 100% szans na całkowite wyleczenie. Niestety, mimo dostępności bezpłatnych badań, wskaźnik ich wykonywania wciąż jest niski – w 2025 roku zaledwie 11,17% kobiet kwalifikujących się do programu przesiewowego skorzystało z cytologii lub testu HPV/HR.

Jak wygląda badanie i jak się na nie zapisać?

Badanie trwa około 10 minut, jest całkowicie bezbolesne i wykonywane przez wykwalifikowaną położną lub lekarza ginekologa. Próbka pobierana jest z szyjki macicy za pomocą specjalnej szczoteczki i przesyłana do laboratorium w celu wykrycia obecności wirusa HPV wysokiego ryzyka lub oceny cytologicznej (z podłoża płynnego LBC).

Jeśli wynik badania będzie nieprawidłowy, otrzymasz informację o dalszych krokach diagnostycznych i terapeutycznych – w tym skierowanie na kolposkopię* lub leczenie w ramach specjalistycznych poradni onkologicznych.

Czym jest kolposkopia* - to nieinwazyjne badanie ginekologiczne, które umożliwia dokładne obejrzenie w powiększeniu, szyjki macicy, pochwy i sromu za pomocą specjalnego mikroskopu (kolposkopu). Służy do wykrywania zmian przednowotworowych i nowotworowych, diagnozowania przyczyn nieprawidłowych wyników testów HPV/HR z Cytologią płynną, oraz oceny stanu dróg rodnych, co jest kluczowe w profilaktyce raka szyjki macicy – służy jako diagnostyka pogłębiona.

Do kogo skierowany jest Program Profilaktyki Raka Szyjki Macicy?

Program profilaktyki raka szyjki macicy skierowany jest do kobiet w wieku od 25 do 64 lat, które:

• nie miały wykonywanego badania cytologicznego w ciągu ostatnich 3 lat (w przypadku cytologii, obecnie cytologia konwencjonalna została całkowicie wyłączona z programu i zastąpiona nowoczesnym badaniem),
• nie miały wykonywanego testu HPV HR w ciągu ostatnich 5 lat (w przypadku testu HPV).

Badania są bezpłatne i nie wymagają skierowania. Warto pamiętać, że regularna profilaktyka to najskuteczniejszy sposób zapobiegania rozwojowi raka szyjki macicy.

Dlaczego warto?

Wczesne wykrycie zmian nowotworowych daje niemal stuprocentową szansę na wyleczenie. Program profilaktyki raka szyjki macicy to nie tylko badanie – to realna szansa na zdrowie i życie. Każda Kobieta która skorzysta z profilaktyki Raka Szyjki Macicy, w przypadku dodatniego wyniku obejmowana jest opieką i ma wskazaną ścieżkę   Każde wykonane badanie to krok w stronę bezpieczeństwa i zdrowia kobiet w Polsce. 

SZCZEPIENIA HPV- chroni przed nowotworami (np. rakiem szyjki macicy, odbytu, prącia, nowotworami głowy i szyi) i brodawkami płciowymi. W Polsce jest bezpłatne dla dziewcząt i chłopców w wieku 9-14 lat, podawane w 2 dawkach w odstępie 6-12 miesięcy, ale można się szczepić także w starszym wieku (3 dawki) prywatnie. 

Szczepienie jest kluczowe w prewencji onkologicznej.

Jak wygląda szczepienie?

• Podawane domięśniowo (zastrzyk).
• Dwie lub trzy dawki, w zależności od wieku rozpoczęcia.
• Odstęp między dawkami (dla 9-14 lat) to 6-12 miesięcy.
• Szczepionka stymuluje odporność na wirusy HPV (w Polsce są dostępne szczepionki 2- i 9- walentne). 

Dlaczego warto?

• HPV odpowiada za 99% przypadków raka szyjki macicy. 
• Chroni przed innymi nowotworami (odbytu, sromu, pochwy, prącia, głowy i szyi) oraz kłykcinami kończystymi. 
• Dotyczy obu płci – chłopcy również mogą przenosić wirusa i zachorować na nowotwory. 

Jak się zaszczepić?

• Dzieci - Rejestracja w przychodni Podstawowej Opieki Zdrowotnej (POZ). 
• Dorośli mogą i powinni rozważyć szczepienie przeciw HPV, nawet jeśli są aktywni seksualnie, ponieważ chroni ono przed różnymi typami wirusa, a szczepionka jest zalecana do 26. roku życia, a w wybranych przypadkach nawet do 45 lat. Najwyższą skuteczność uzyskuje się przed kontaktem z wirusem, a osoby dorosłe przyjmują 3 dawki w ustalonym schemacie (np. 0, 2, 6 miesięcy). W Polsce szczepionka Cervarix jest częściowo refundowana (50%) dla osób powyżej 18 lat, receptę może wydać  lekarz POZ.  

Przydatne linki

Znajdź placówkę realizującą test HPV w swoim regionie
Umów się przez IKP
Profilaktyka raka szyjki macicy – pacjent.gov.pl